Cerã Taqyir e Xatt?

Taqyir e xatt barãye zabãn e fãrsi, taqyiri nist ke tanhã az kambudhã va nãresãyihã ye xatt e konuni nãši šavad. Jãygozini e šive ye xatt e arabi bã lãtin, yek zarurat e zamãne ast. Inhã az jomle avãmelist ke taqyir e xatt rã mobram karde and:

Takãmol e Zabãn e Fãrsi

Zabãnhã bã ham tafãvot dãrand ammã monzavi az ham nistand. Har zabãn dar bestar e tamaddon o farhangi farãgirtar takãmol miyãbad. Fãrsi e konuni biš az har ciz hãsel e takãmol e in zabãn bar bestar e tamaddon o farhang e eslãmi va ertebãt bã zabãn e arabist. Asãmi, vãehã va mafãhim e vãm-gerefte az arabi rã az zabãn e fãrsi kenãr begozãrid. Candãn cizi az adaõ·¼yãt e kohan e fãrsi bar jãy naxãhad mãnd. Ce basã fãrsi e emruz niz zabãni alkan o nãresã xãhad šod. Ammã tamaddon e eslãmi tamaddoni morde, va farhang e eslãmi digar farhangi tamãman mahdud šode be ãlam e mazhab, va dar behtarin hãlat farhangi aqab mãnde ast. Fãrsi e emruz amalan az in bestar e Qorun Vostãyi jodã šode ast.

Nowãvarihã va afzudehã ye dastekam sad sãl e axir dar zabãn e fãrsi digar na az farhang o donyã ye eslãmi, balke hame dar tamãs bã farhang o tamaddon e orupãyi padid ãmade va dar ertebãt bã donyã ye modern šekl gerefte and. Asãmi o mafãhim e nowin dar zabãn e fãrsi, az vãehã ye nowpardãxte tã vãehã ye mostaqiman vãm-gerefte, aškãl va šivehã ye tãze ye adabi va honari dar in zabãn, az še'r e now tã romãn-nevisi o ruznãmenegãri, hame manša dar farhang e orupãyi va zabãnhã ye orupãyi dãrand. Zamine ye takãmol e fãrsi, digar na peyvandhã ye Qorun-Vostãyi, balke zendegi e modern va jahãn e modern ast. Mas'ale be rowšani conin ast: Ãyã fãrsi bestar e nowin e takãmol aš rã be rasmiyat mišenãsad, yã ãnke dar qeyd o bandhã ye gozašte dar mimãnand.

In entexãb barãye zabãn e fãrsi, asãsan entexãbi bar sar e šive ye xatt ast: Hefz e šive ye xatt e arabi, yã bekãrgiri ye sistem e alefbãyi e lãtin?

Dãneš va Teknoloi e Modern

Bigãne dãnestan e sistem e alefbãyi e lãtin bã fãrsi, be yek ravand e bigãnesãzi e fãrsi bã dãnešhã va Teknoloi e nowin, meydãn dãde ast. Har dãnešãmuzi ke pã be dabirestãn gozãšte, nãcãr bude bã in bigãnesãzi e fãrsi bã dãnešhã ye now dar ranj o sokut kenãr biyãyad.

Šive ye xatt e arabi emkãn e kutãhnevisihã ye elmi rã ke az jomle dar ãmuzeš e riyãziyãt, fizik va šimi, ejtenãbnãpazir ast nadãrad. Barãye farãgiri e in olum e pãye nãcãrim az xatti ke dar madrase be onvãn e xatt e fãrsi ãmuxteim fãsele begirim, masalan formul e šimiyãyi e ãb rã dar šekl e qaribe ye H2O be zehn bespãrim, dar fizik formul e sor'at bã šetãb e yeknavãxt rã dar šekli hamcon "S = S0 + at" yãd begirim, moãdelehã ye jabri rã be surat e "(a - b)2 = a2 - 2ab + b2" dar zehn jãy dahim, va hattã dar dars e fãrsi niz agar bexãhim andaki vasvãs e elmi bexarj dahim va vãe ye masalan dabirestãn rã dar farhang e jedditari mesl e Farhang e Fãrsi e Moin cek konim, ãn rã niz dar qiyãfe ye lãtini ye "dabir-estãn" bebinim.

Ingune bigãnesãzi ye fãrsi bã xatt o zabãn e elmi o tekniki, ravandi xatarnãk ast ke kamtar kasi mãyel bude bã cašmi bãz dar peyãmadhã ye ãn negãh konad. Dar pišgãh e xatt e sonnati, šekãf andãxtan beyn e zabãn e fãrsi va kãr e elmi, zãheran bahã ye ãsãni bud ke besyãri bã jãn o del mipardãxtand. Dastur nevisi barãye zabãn, dasturhãyi barãye enšã va emlã, qarãr bud digar niyãzhã ye fãrsi dar dowrãn e nowin rã pãsox dahad va degargunihãyi rã ke san'at e cãp, ruznãmehã, ãmuzeš e omumi, rãdio va televizion, yeki pas az digari dar zabãn o xatt ijãb mikardand be sãmãn kešad. Mas'ale ye entexãb e šive ye xatt e fãrsi, mas'aleyi feysale yãfte talaqqi mišod.

Aknun dar labe ye tiz e tahavvolãt e teknoloik, komputerhã az rãh reside and. Dar hame ye guše o zavãyã ye zendegi jã bãz mikonand. Bã šetãb degargun mišavand va degargun mikonand. Manteq e xošk e komputer bã bimanteqi e šive ye xatt e arabi jur nist. Hamãngune ke neveštan e formulhã ye riyãzi, fizik o šimi bã in xatt sãzgãr nabud. Yã bãyad az xeyr e besyãri az mavãheb va emkãnãt e komputeri gozašt, va dar behtarin hãlat bã fãseleyi ziyãd va bahãyi gezãf dar pas e tahavvolãt e poršetãb e komputeri va ertebãtãt e elektronik harekat kard, va yã xatt e fãrsi rã degargun kard.

Zir e fešãr e komputer bahs dar barãye xatt, now šode ast. Eslãh e xatt mas'ale ye ruz ast. Ammã kãri ke komputerhã karde and be soxan darãvardan e vãqeiyati kohne ast. In vãqeiyat ke šive ye xatt e arabi, fãrsi rã bã dãnešhã ye now va Teknoloi e now bigãne mikonad. Va inke in xatt hamrãh e xod fãrsi rã niz be mowqeiyat e zabãn e aqabmãndegi foru mikešad. Sarnevešt e fãrsi va fãrsizabãnhã rã biš az in bã šive ye xatt e arabi nemitavãn gereh zad.

Eqtesãdi kardan e Ãmuzeš

Ãmuzeš e omumi hame jã yek niru ye eqtesãdi va baxš e mohemmi az eqtesãd ast. Baxšist ke har andãze teknoloi va dãnešhã ye bašari bištar anbãšt mišavad, ahammiyat o gostardegi vã nesbat be digar baxšhã ye eqtesãd fozuni migirad. Savãdãmuzi xãndan o neveštan, digar hicjã hame ye mohtavã ye ãmuzeš e omumi nist, moqaddame va joz' e har ruz kucektari az in ãmuzeš ast. Mardomãni ke bexãhand be amr e ãmuzeš e omumi jeddi biandišand - va donyã ye konuni hamegãn rã nãcãr mikonad conin konand, nãcãrand jan behã ye eqtesãdi e in ãmuzeš rã niz dar nazar begirand: Inke cegune mitavãn bã sarf e zamãn va eneri e kamtar, bãzdeh ye ãmuzeši e bištar o behtari dãšt?

Lãtin šodan e xatt e fãrsi bozorgtarin eqdãm dar eqtesãdi kardan e ãmuzeš e omumist. Cerãke bekãrgiri e lãtin došvãrihã va ãšoftegihã ye emlã va xatt e fãrsi e arabi rã az miyãn barmidãrad va savãdãmuzi rã sãde mikonad. Be bigãnegi e fãrsi bã kutãhnevisi e elmi va fanni pãyãn midahad va farãgiri e olum e pãye rã tashil mikonad. Va belaxare xatt e lãtin emkãn midahad ãxerin dastãvardhã ye teknoloi e ãmuzeši rã, bevie dar zamine ye kãrbord e komputerhã va ertebãtãt e elektronik, bedun e hadar dãdan e zamãn, sarf e hazinehã ye gezãf e ezãfi va entezãri hamvãre bi-pãyãn barãye entebãq e dastãvardhã ye tãze bã šive ye xatt e arabi, sarian bekãr gereft.

Mohãjerat

Nasl e dovvom e mohãjerin e irãni va fãrsizabãn dar Orupã, Ãmrikã va Kãnãdã, pã be senin e boluq migozãrad. In naslist ke hanuz fãrsi midãnad. Cerãke fãrsi aksaran zabãn e xãne ast. Ammã be morur az in zabãn dur mišavad. Az jomle be in xãter ke xãndan va neveštan e fãrsi nemidãnad. Na mitavãnad nãme o yãddãšt e fãrsi benevisad va na še'r o dãstãn o ruznãme ye fãrsi bexãnad va fãrsi aã rã qani konad.

Yãd dãdan e fãrsi e arabi, nãmomken nist. Ammã in xattist došvãr o por-zahmat ke barãye kudak yã nowjavãni ke dar Orupã o Ãmrikã zendegi mikonad, na dar madrase o zendegi ye ruzmarre be kãri miãyad va na dar tasvir aš az ãyande candãn jãyi dãrad. "Jowr e ostãad o mehr e peddar", har andãze por-arj, por-zahmati va kamfãyedegi e xatt rã jobrãn nemikonad. Dar natije dast šostan az fãrsi, zãheran nãgozir ast.

Gosast bã zabãn e fãrsi dar beyn e mohãjerãn e fãrsizabãn, padideyi xošãyand nist. Nemitavãn be xãter e ãnke soxan e Ferdowsi o Hãfez o Nimã, bã šive ye xatt e arabi sabt šode ast, sadhã o sadhã hezãr ensãn rã az ãšnãyi bã in soxan va emkãn e hamrãhi, hamdardi va šerkat dar zabãn o farhang e fãrsi va sarnevešt e fãrsizabãnãn farãri dãd. Lãtin kardan e xatt e fãrsi, barãye jãmee ye mohãjerãn e irãni va fãrsizabãn, zaruratist ke ta'xir bardãr nist. Beyn e xatt va zabãn, mitavãn va bãyad zabãn rã entexãb kard. Bejãye boridan az fãrsi va dast-o-panje narm kardan bã peyãmadhã ye nãgovãr e ãn, mitavãn be sãdegi az šive ye xatt e arabi borid.