Mowzu' e lãtin kardan va yã be estelãh e daqiqtar ROMAN kardan e xatt e fãrsi qãleban ehsãsãt e poršur va aksolamalhã ye hãddi rã bebãr miãvarad, ce dar movãfeqat va ce dar moxãlefat. Dar in cand sãl e axir va be donbãl e jeddi šodan e omur e Konvãnsion, tarh e in mowzu' bã afrãd e moxtalef yek kãr e dãemi e mã bude va bãyad beguyam in mowzu'i nist ke kasi bešnavad va bitafãvot, bã teãrof o tašviqi va yã moxãlefati molãyem o hošdãri sãde az ãn begozarad. In mowzu' zãheran be jãn e hame baste ast. Guyi hame omri dar xalvat e tanhãyi be ãn andišide and va hãl montazer e talangori hastand tã sokut rã beškanand va natãyej e yek omr taammol rã bã harãrat e tamãm alani konand.

Hame midãnand ke mas'alei hast ke bãyad pãsox begirad. Ammã jãlebtar jãygãh va ahammiyatist ke be in mas'ale midahand. Dar har bahs e marbut be taqyir e xatt fowran pãye fehrest e kãmeli az maqulãt o kalamãt e por tanin o heybatangiz be miyãn kešide mišavad. Rošd e eqtesãdi o ejtemãi, ãgãhi, tamaddon, tãrix, bašar, farhang, dãneš, hoviyat e melli, enqelãb e tekiniki, irãniyat, esteqlãl, saãdat, refãh, arab-setizi, qarbzadegi, enqiyãd e farhangi, mirãs e kohan e adabi va nazir inhã. Az jomle bã entešãr e naxostin ãgahi e Konvãnsion dar Keyhan (Engelestãn) va Iran Times (Ãmrikã), seyli az nãme o faks o payãm (ke aksar e qarib be ettefãq e ãnhã dar ta'yid o tašviq e Konvãnsion ast) sarãzir šod ke jomlegi bar hamin hassãsiyat e vasi' nesbat be in mas'ale va ahammiyat e tãrixi va dowrãnsãzi ke hamegãn barãye ãn qãeland delãlat mikonad.

Va dorost ham hamin ast. Lãtin kardan e xatt e fãrsi be hame ye in javãneb e ta'yin konande ye zendegi ye ãdam e fãrsi zabãn e emruzi, ce dar Irãn o ce dar Afqãnestãn va ce dar jomhurihã ye jonubi e Šowravi e sãbeq, va emruz digar bãyad goft dar har jãye donyã, rabti enkãr nãpazir o nãgosastani dãrad. Va hame ye in javãneb albatte jãye bahs o tabãdol e nazar o mušekãfi e jeddi dãrad. Talãš va omid e mã dar Konvãnsion e Urofãrsi in ast ke ce az tariq e majalle ye Xatt e Now va ce az tariq e seminãrhã va samposiomhã va toroq e digar dar hadd e emkãn sakkuyi barãye jãme'tarin mojãdele o monãzere o tafãhom pirãmun e in masãel farãham konim.

Dar in nevešte ejãze mixãham nokãti dar xosus e rãbete ye taqyir e xatt bã mas'ale ye farhang o hoviyat e melli, yã be qowli "irãniyat" matrah konam. In ãn vajhi az mas'ale ast ke be xosus mowzu' e por harãrat tarin ezhãr e nazarhã lah o aleyh e taqyir e xatt ast.

Hoviyat e melli bar sar e se rãhi

Eddeyi miguyand lãtin kardan e xatt, hoviyat e melli e irãni rã taz'if yã hattã nãbud mikonad. Mirãs e farhangi o adabi e mardom e Irãn rã az dastres dur mikonad va be farãmuši misepãrad. Esteqlãl e farhangi Irãn o irãni rã az beyn mibarad va darvãze rã barãye tasallot e qarb bar jãmee va farhang e Irãn o Irãniyãn bãz mikonad. Pas ãtašin moxãlefat mikonand. Taqyir xatt rã taarrozi be vojud o hoviyat o šaxsiyat e xod mibinand va Qãf o Sãd o Fathe o Zamme o Kasre ye qeybi o neveštan az cap be rãst (menhã ye a'dãd albatte) rã borj o bãruyi mibinand ke vojudešãn va hoviyat o hormat o heysiyatešan rã pãs midãrad. Dar noqte ye moqãbel, hastand kesãni ke dorost bã hamin estedlãl az taqyir e xatt defã' mikonand. Dar ãn farhang e melli ehsãs e mahdudiyat va ce basã sar šekastegi mikonand. Taqyir e xatt rã dariceyi barãye xalãs šodan az hamãn mirãsi mibinand ke daste ye avval barãye hefzaš talãš mikonad. Xeyli az inhã na faqat taalloq e xãter balke hattã ãšnãyi e dast e avvali bã ãn farhang o ãn hoviyat nadãrand. Nasl e javãn e mohãjerin e irãni dar orupã va Ãmrikã az in zomre and.

Yek teyf e digar e tarafdãrãn e taqyir e xatt rã kesãni taškil midahand ke az qazã fekr mikonand in tahavvol farhang e melli va irãniyat rã taqviyat mikonad va be "asl e xiš" bãz migardãnad. Ãmãj e hamalãt e inhã Arab va farhang o zabãn e arabist. Dar in dãstãn naqš e manfi rã "tãziãn" bãzi mikonand va na "qarb". Barãye ba'zi taqyir e xatt enteqãm e Qãdesiye ast va sorudi, Harcand bã ta'xir dar rasãye Ãriobarzan o Bãbak e Xorramdin. Barxalãf e daste ye avval, inhã hoviyat irãni o irãniyat rã dar dareje ye avval na dar tamãyoz bã qarb, balke dar moqãbel e a'rãb ta'rif mikonand. Xatt e konuni barãye inhã sambol e solte ye a'rãb ast va bãyad avaz šavad.

Va bãz eddeyi dorost bã hamin dalil moxãlef e taqyir e xatt hastand. Inhã ide ye taqyir xatt rã ideyi nãsionãlisti barãye savã kardan e xarj e Irãn az a'rãb va sãyer e mardom e mantaqe mibinand. Barãye inhã tãrix o hoviyat e irãni fasl-e-moštarakhã ye moteadded va mašrui bã donyã ye Arab va yã farhang e eslãmi dãrad ke bãyad hefz bešavad. Taqyir e xatt az nazar e inhã faqat dar hamin cehãrcub e Arab-setizãne ma'ni peydã mikonad va lezã mardud ast.

Xatt Bitaqsir ast

Nazar e mã rãje' be hoviyat e melli o irãniyat yã qarbzadegi o Arab-setizi o qeyre harce bãšad, Qabl az har ciz bãyad bepazirim ke xatt o alefbã dar in ma'reke bitaqsir ast. Xatt be xodi e xod farhang nist, tamaddon nist, hoviyat nist, hattã zabãn nist. Xatt qarãrdãdi barãye sabt o hefz e goftãr ast. Hic ciz dar xod e sambolhã o surathãyi ke mã barãye nemãyandigi kardan e asvãt entexãb mikonim nist ke be xodi e xod cizi rãje'be Yazdgerd e Sevvom o Abu Moslem o BuAli Sina o Golestãn o Torkamãncãy be mã beguyad. Xatt bar xalãf e goftãr mazmun nadãrad. Yek abzãr ast. Yek zarf ast. Mitavãnad hãmel e har ideyi, har farhangi, har elm o har jahãlati, har ešq o har nefrati bãšad, Xatt mitavãnad qãlebi barãye sabt e har farhangi, har tãrixi o har mirãs e adabiyi bãšad. In mowzuãt birun e xatt ta'yin mišavand. Taqyir e xatt e fãrsi ya'ni taqyir e raveši ke bar tebq e ãn zabãn e fãrsi, va ãnce be zabãn e fãrsi gofte šode va mišavad, ruye lowh e sangi, ruye kãqaz, yã ruye disk e komputeri hakk mišavad. Xatti xub ast ke betavãnad be asvãti ke be zabãn ãmade ast harce bištar vafãdãr bãšad va be harkas ke moqarrarãt e negãreši e ãn rã bedãnad emkãn bedahad ke be sohulat daqiqan hamãn asvãt rã bãzsãzi konad. In asvãt, in farhang o in ganjine ye adabi mitavãnad xodparast, qarbzade, Arab-goriz o qeyre bãšad yã bešavad. Mitavãnad ensãni o ãdelãne bãšad yã zedd e ensãni o zãlemãne. Harce bãšad, ammã, xatt dar in ma'reke bitaqsir ast.

Yãdãvari mikonam ke injã bahs bar sar e taqyir e xatt ast va na taqyir e zabãn. Sohbat bar sar e cehunegi e neveštan e zabãn e fãrsi ast. Dar vãqe' e'teqãd e mã in ast ke taqyir e xatt na faqat zabãn e fãrsi rã taqviyat mikonad balke barãye jolowgiri az zavãl e ãn be onvãn e yek zabãn e rãyej va be ma'ni e vãqei e kalame zende, hayãti ast. Be mas'ale ye hoviyat e irãni bargardim.

"Jang e Tamaddonhã"

Dar morãfee miyãn e hoviyathã va tamaddonhã ye qarbi o irãni eslãmi taqyir e xatt e fãrsi be naf' e kodãm tamãm mišavad? Bahs e man dar mowred e bitaqsir budan e xatt abadan be in ma'ni nist ke taqyir e xatt bar in ravandhã dar jãmee ye Irãn ta'siri nemigozãrad va šarãyet e jedãli ke az qarãr miyãn e in farhanghã jariyãn dãrad rã dast naxorde bãqi migozãrad.

Taqyir e xatt darvãze ye azimi rã beruye zabãn o farhang e fãrsi bãz mikonad. Poli miyãn e in howze ye zendegi ye farhangi bã koll e jahãn e emruz sãxte mišavad. In rãhi yektarafe nist. Hamãnqadr ke jahãn o ravandhã ye farhangi o madani e moxtalefaš mitavãnand az in darice bištar be howze ye fãrsi zabãnãn rãh yãband va bar ãn ta'sir begozãrand, hayãt e farhangi e fãrsi zabãnãn, bã hame ye anãsor e moxtalef va gãh motenãqes e dãxeliaš, mitavãnad az in darice bištar jahãni šavad va dar xãrej e xiš ta'sir begozãrad. Taqyir e xatt, kamiyat e fe'l o enfeãl e fekri o elmi o farhangi miyãn e howze ye fãrsi zabãn bã jahãn e pirãmunaš rã be nahv e xire konandeyi afzãyeš midahad. Ammã hanuz xatt, taqyir e xatt, dar ta'yin e cand o cun o keyfiyat o mazmun e in fe'l o enfeãl o morãvede naqši nadãrad. In masãel xãrej e xatt ta'yin mišavand. Momken ast tasavvor šavad nafs e lãtin kardan e xatt be naf' e nofuz e "qarb" tamãm mišavad, con lãtin xatt e donyã ye qarb ast. Ammã in tahlil qalat ast. Ravand e tafavvoq e farhang o nezãm e arzeši e qarb bã poštvãne ye eqtesãdi o tekinikiaš, bã poštvãne ye elmi o ãmuzesi o tabliqiaš mostaqel az moxtalef e xatt o zabãn o rosum o ãdãb e kešvarhã ye moxtalef sãlhãst dar aqsã noqãt e jahãn dar jariyãn ast va kamtar kešvari ast ke ãnce be mosãmehe be ãn "farhang e qarbi" etlãq mišavad ham aknun be sistem e ma'navi e mosallat dar ãn tabdil našode bãšad. Va tãze ba'zi az in kešvarhã ye "fath šode" bã xatthãyi minevisand ke hattã barãye xod e sãkenãn e šãn ham ãšnã nist! Rowšan ast ke dar cenin šarãyeti gošãyeš e har dariceyi be ruye va be suye howze ye farhangi e fãrsi zabãn dar dareje ye avval bar emkãnãt e gostareš e "farhang e qarbi" miafzãyad. Cerãke in jariyãn ham aknun jariyãn e mosallat e farhangi dar sath e jahãni hast. Taqyir e xatt dari ast ke gošude mišavad. Hamãnqadr ke emkãn e xoruj o nafas kešidan o salãm o aleyk bã hamsãyegãn rã be sãhebxãne midahad, rãhi barãye vorud e "mehmãnãn" migošãyad, va az beyn e inhã, qavitarin o cãlãktarin e šãn zudtar miresad.

Agar farhang e mosallat bar jahãn e moãser farzan vãriãsioni az farhang e xãvar e dur bud, ãnvaqt lãtin kardan e xatt dar dareje ye avval pãye in qotb e farhangi rã be howze ye fãrsi zabãn bãz mikard. Miporsid hãl agar kesi az afzãyeš e emkãnãt e nofuz e "farhang e qarbi" bizãr bãšad, cerã bãyad osulan be gošude šodan e in dar rezãyat bedahad? Pãsox e man inast ke pošt e xatt e konuni nemitavãn sangar gereft. Enzevã va xod rã dar dorun habs kardan javãb e ravandhãyi ke dar jahãn e emruz dar jariyãn ast nist. Zãl o Ze o Zã o Zãd o horuf e avval o ãxar o mottasel of monfasel o ettesãl az aqab o az jolow o qeyre javãb e Microsoft o Holliwood o CNN nist. Agar kesi mo'taqed ast ke farhang o mirãs e farhangiaš jowhar e vieyi dãrad, yã ajzã' o anãseri dãrad ke bã arzeš ast va bãyad pãsdãri šavad, šãyad betavãnad in rã ham dark konad ke taqyir e xatt tan hã šãns e vãqei barãye ijãd e yek zamin e tarãztar barãye yek ruyãruyi e farhangi ast. Bã xatt e mowjud, ãn zabãn va ãn mirãs e farhangi mahkum be enzevã va jã mãn dan ast. Pãfešãri bar xatt e mowjud mohabbati dar haqq e zabãn e fãrsi o "farhang e irãni" nist, dusti e xãle xerse ast.

Zamãn moqaddastar ast

Taaloq e xãter be makãn, be sarzamin, be kešvar, aamm az inke maquleyi mo'tabar bãšad yã xeyr, noqte ye šoru' e dorosti barãye bahs e taqyir e xatt nist. Šaxsan ãrezu mikardam mardom e jahãn be yek zabãn soxan migoftand va xod rã ahãli e Zamin mixãndand. Ta'rif e elmi o mojãb konandeyi az maqulãti con farhang, hoviyat o farhang melli o mirãs e tãrixi e mellat o qeyre sorãq nadãram va mo'taqedam harkas moheqq ast nazar e xiš rã dar xosus e in maqulãt o masãel dãšte bãšad. Az nazar e man noqte ye šoru' e dorost barãye bahs e taqyir e xatt, sarzamin o makãn nist, balke asr o zamãn ast. Entexãb, entexãbi miyãn Irãn yã qarb yã xãvarmiyãne nist. Entexãbi miyãn e gozašte o ãyande ast. Nazar mã rãje' be mellat o melliyat o erq e melli harce bãšad, dahhã va dar ãyandei nazdik sadhã million ensãn be zabãn e fãrsi soxan miguyand o xãhand goft. Soãl inast ke in millionhã ensãn dar ce asri, dar ce qarni, zendegi mikonand, ce zamãni bar ãnhã migozarad. In soãli farhangi nist. Erq e melli o xodpasandi o bigãne-gorizi pãsox e ãn nist. Moxtassãt e zamãni e in mardom bã me'yãrhã ye rowšani qãbel e andãze giri ast. Elm of fann e zamãne ceqadr dar zendegi e in mardom naqš bãzi mikonad. Emkãnãt e maqdur e in asr barãye ãmuzeš, behdãšt, refãh, amniyat, xallãqiyat va sãzan degi ceqadr dar zendegi e in ensãn hã rãh bãz karde ast. In millionhã nafar bã in šãxeshã dar kodãm asr zendegi mikonand? In soãlist ke bãyad porsid. Va injãst ke taqyir e xatt barãye fãrsi zabãnhã jãygãh e vieyi peydã mikonad.

Taqyir e xatt biš az ãnke darvãzeyi barãye jedãl e sarzaminhã o hoviyathã o farhanghã ye melli bãšad, majrãyi ast barãye qalabe ye ãyande bar gozašte. Barãye cešm gošudan e fãrsi zabãnhã be in ãyande va mãndan dar saf e pišin e in mãrš besuye ãyande. Agar in ãdamhã haqq dãrand biãmuzand o biãmuzãnand, ãsude bãšand o dar ãsãyeš e jahãn e moãser e xod naqš bãzi konand, bešnavand o beguyand, ãngãh taqyir e xatt yek zarurat e qeyr e qãbel e enkãr ast. Xatt e konuni, mardom e fãrsi zabãn rã be zendegi dar gozašte, be mahrumiyat az ifã ye naqši barãbar dar hayãt e elmi o fanni e jahãn e moãser va be mahrumiyat az mavãheb e mãddi va ma'navi e in jahãn mahkum karde ast. In xatt monzavi mikonad, mahrum mikonad va aqab negãh midãrad. Bãyad taqyir konad.

HOME BACK NEXT