Ãftãb va Ãftãbe!

Ejãze mixãham cand kaleme dar ertebãt bã 3 soãl e tribun e ãzãd beguyam, bã in omid ke pãsoxi ham be ba'zi nokãti bãšad ke dust gerãmi Elãhe az Ãlmãn tarh karde ast.

1. Kasre (e) ye miyãn e mozãf va mozãfonaleyh. Be nazar e man in qat'an jodã nevešte šavad (dast e man). Estedlãlãti ke dar defã' az casbãndan e kasre be mozãf matrah mišavad (ya'ni be surat e daste man) be nazar e man na mojãb konande ast va na be došvãrihãyi ke in mas'ale barãye koll e raveš e negãreš be lãtin va javãneb e moxtalef e ãn ijãd mikonad ãntowr ke šãyeste ast tavajjoh mikonad. Inke dar surat e casbãndan e kasre xãndan e matn ravãntar mišavad, dalil e qaviyi nist, zirã ham aknun dar xatt e fãrsi e arabi osulan hic alãmati barãye mozãf va mozãfonaleyh gozãšte nemišavad va mardom az in lahãz, hattã vaqti mozãf tah e satr va mozãfonaleyh sar e satr e ba'di ast, moškeli nadãrand. Cašm ma'mulan, dar xãndan na faqat ruye horuf va favãsel e kalemãt balke ruye bãndhã ye cand sãntimetri va ruye kalemãt va havãši e ãnhã harekat mikonad va gamãn nemikonam cand milimetr durtar nevešte šodan e kasre az mozãf sekteyi dar qerãat e matn ijãd konad. Estedlãl e digar, mabni bar inke kasre ye marbute mostaqellan ma'ni nadãrad va yek "lafz" ast va lãjeram jodã neveštan e ãn sahih nist (nãme ye Elãhe Boqrãt) be nazar e man abadan mo'tabar nist. Avvalan xod e in hokm ke harce jodã nevešte mišavad bãyad mostaqellan ma'ni dãšte bãšad na jãyi qablan mowred e tavãfoq qarãr gerefte va na dar fãrsi e fe'li yã hamãm englisi va ãlmãni va farãnse ye mowred e ešãre ye va bejãye Konvãnsiyon benevisd Konvãnsion ke zibãtar ham hast. Albatte dar zabãnhã ye englisi, ãlmãmi va farãnsavi intowr neminevisand ammã in šekl be har se ye inhã nazdiktar ast. Be in tartib: komputer, television, telefon, Mãrx, Charles Chaplin, version, teknik, cinemã, taye, keyboard va... Mošabeh e in mas'ale dar zabãn e ãlmãni hast va bã ãn bã enetãf barxord mišavad. Ãnhã neminevisand: "Schon Kaneri" balke hamãn Sean Connery. Ammã bejãye "copmuter" minevisand: komputer. Bã tavajjoh be in ke hic englisizabãni ãntowr ke mã miguim "Šon Kãneri" in honarpiše ye ma'ruf rã naxãhad šenãxt, bã neveštan e nãm e afrãd šãyad betavãn dar goftãr e dorost ãnhã niz ta'sir gozãšt.

   Elãhe sedq mikonad. Ma'ni e mostaqel e "az" "be", "ke", "the", "of", "von", "de" va amsãlehom cist? Nokte ye mohemm na ma'ni e mostaqel e in kalemãt va alfãz, balke funksion e mostaqel e ãnhãst. Kasre yã "e" dar Urofãrsi yek naqš va funksion e kãmelan ta'rif šode va hayãti dãrad ke ãn rã az yek harf e vel o tak-oftãde dar satr motamãyez mikonad. Az taraf e digar, casbãndan e kasre ziyãnhã va došvãrihã ye besyãr bozorgi rã be vojud miãvarad. Avvalin va mohemtarin mas'ale in ast ke bã casbãndan e kasre, farhang e asãmi, aamm az ãmm o xãss va zãt o ma'ni, rasman do barãbar mišavad. Har esm dar do qiyãfe zãher mišavad. Yeki dar hãlat e istã, va yeki dar hãlat e mozãf. Be ebãrat e digar yek kaleme ye vãhed bã do dikte ye moxtalef dar farhang e loqãt zãher mišavad, avval be surat e istã va dovvom dar hãlat e mozãf bã yek "e" dar entehã. In dovvomi hamãn kaleme ast bã hamãn ma'ni ke be hamãn ciz ešãre mikonad, ammã bã emlã e digari nevešte šode, va in emla ye dovvomm ham, hatman bãyad dar har farhang e mo'tabar e zabãn ke qarãr ast gereh az kãr e kasi bãz konad biyãyad. Dar mavãred e ziyãdi in emlã ye dovvom mostaqellan ma'nã ye digari ham dãrad va in digar be marãteb gij konande tar ast. Har nowjavãni ke bã kalemãt e jadid ãšnã mišavad, yã har ãdam e qeyr e fãrsi zabãn ke dãrad dar diksioner e urofãrsi donbãl e ma'ni e kalemãt migardad bãyad az rãh e kašf o šohud befahmad ke kaleme ye ÃFTÃBE ke dar matn mibinad, ešãre be ÃFTÃB dãrad (dar hãlat e mozãf) yã manzur ÃFTÃBE ast. KÊÃN e mozãf bã KÊÃNE, XÃN e mozãf bã XÃNE, LÃL e mozãf bã LÃLE, MÃL e mozãf bã MÃLE, KUFT e mozãf bã KUFTE va qeyre o qeyre yek emlã dãrand, va Dr. Moin e qarn e 21 bãyad tamãm e in maãni rã zir e kalemãt e marbute sabt konad. Va in sohbat e sad yã hezãr mowred nist, sohbat e sadhã hezãr kaleme ast. Be in, došvãrihã ye fanni e estefãde ye komputeri az zabãn rã ke be har hãl bar mehvar e emlã banã mišavad ezãfe konid. Pariruz in xabar e širin rã gereftim ke proe ye Konvãnsion barãye tahiye ye avvalin mobaddel e komputeri e xatt e urofãrsi be fãrsi e arabi be anjãm reside va az in pas harkas mitavãnad be urofãrsi (be lãtin) benevisad va bã fešãr e yek dokme matn e fãrsi e arabi e ãn rã ham dãšte bãšad va print begirad. Bã KASRE ye casbãn, tahiy ye in mobaddel taqriban qeyr e momken bud. Con besyãr došvãr ast ke barnãme nevis e mã in qodrat e tamiz rã be barnãme aš bedahad ke ãftãb o ãftãbe rã sar e jãye dorostešãn biyãvarad va kasrehã ye mozãf rã az "H" hã ye qeyr e malfuz tafkik konad.

   Va belaxare be nazar e man harce kalemãt qiyãfehã ye vãhed o pãbarjãtari dãšte bãšand va šamãyelešãn bar hasb e mowqeiyat e gerãmerišãn kamtar taqyir konad, xãndan e ãnhã be surat e yek šekl e doroste ãsãntar mišavad. Dar hic zabãn va hic xatti hickas horuf rã yek be yek nemixãnad, balke hame be qiyãfe ye kaleme xu migirand va kalemãt rã yekjã mixãnand. Jodã nevisi e kasre komak mikonad mã hamiše DAST rã DAST bebinim va DASTE rã DASTE. In barãye hamegir šodan e xatt va sohulat e ãmuzeš e ãn hayãti ast.

2. Alãmat yã harf e MAKS. In yek moškel e vãqei ast. Albatte lãyanhal va picide nist. Be nazar e man tasmim e mã be hazf e MAKS e miyãn e do mosavvat kãmelan dorost bude. Ammã šart e in eqdãm in ast ke hatman "Y" e bisedã rã miyãn e "I" va yek mosavvat digar negah dãrim. Agar banãst rã miãd benevisim, digar hatman bãyad rã miyad , va rã miya benevisim. In rãh rã bar dustãni ke tarjih midahand in Y (ba'd az "I") hazf bešavad mibandad (va be nazar e man ham dorost ast Y bemãnad).

   MAKS dar vasat (bejoz miyãn e do mosavvat) va ãxar e kaleme bãyad nevešte šavad. Az nazar e šekl na xod e ãpostrof, balke cizi šabih e ãn bãyad tarh kard. Be nazar e man maks mãhiyatan yek harf e bisedã ast (mesl e EYN) ke dar zabãn e fãrsi xeyli raqiq o pušide talaffoz mišavad va hãlat e yek tavaqqof yã qat' e nãgahãni e sowt e qabli rã be xod migirad. Banãbarin nešãn dãdan e ãn be surat e yek alãmat e kucek šabih e ãpostrof ke hamin qat' rã be zehn biyãvarad behtar ast. Moškeli agar hast dar maks e ãxar e kaleme ast ke šekl e ãpostrof candãn kãrsãz nist. Šãyad hanuz bãyad ruye šekl e gerãfik e alãmat e maks kãr konim.

3. Dar mowred e asãmi va kalemãt e xãreji: Esm e ašxãs e moãser rã bãyad eynan hamãntowr nevešt ke xodešãn minevisand yã dar sath e beynolmelali qarãrdãd šode benevisand. Sean Connery, Mitterand va Deng Ziao Ping dorost ast. Dar mahdude ye esm e ašxãs, na horuf e bãsedã va na horuf e bisedã rã nabãyad bargardãnd. Dar mowred e esm amãken, qarãrdãd e Latin Nevisi e beynolmelali rã bãyad reãyat kard. Dar mowred e asãmi e ašxãs va amãkeni ke dar qarn e qabl va az majrã ye zabãn e arabi vãred e zabãn e fãrsi šode and va yã talaffoz e ãnhã Fãrsize šode, bãyad talaffoz e rãyej e fãrsi rã bar tebq e urofãrsi nevešt: Soqrãt, Oqiyãnus e Atlas, Jabal ottãreq, Farãnse va Engelestãn o Ãlmãn o Porteqãl o Kristof Kolomb rã eynan bãyad fonetiki nevešt va hame ciz rã tabdil kard. Asãmi e ašxãs va amãkeni ke hamrãh e olum az zabãnhã ye orupãyi vãred e zabãn e fãrsi šode and bãyad bã emlã ye zabãn e sãder konande ye kaleme (na lozuman zabãn e manša') nevešte šavad. Barãye mesãl rã bãyad Rousseau va rã Montesquieu nevešt. Dar mowred e kalemãt e taxassosi va modern, mãnand e Computer, Softward, Telephone, Television, Video va qeyre bãyad emlã ye rãyej e beynolmelali rã manša' qarãr dãd va serfan horuf e bisedã rã bar hasb e qarãrdãdhã ye urofãrsi (bã reãyat e talaffoz zabãn e sãder konande ye kaleme) taqyir dãd: Komputer, Televizion.

   Moqarrarãt e marbut be kalemãt e bã manša' e xãreji qat'an modãm daqiqtar va takmiltar xãhad šod. Be nazar e man hadaf bãyad nazdik negãh dãštan e emlã ye urofãrsi e kalemãt be emlã ye rãyej e beynolmelali, bã reãyat (ammã na lozuman tabaiyat az) talaffoz e rãyej dar fãrsi bãšad.